Η ψηφοφορία στις αυτοδιοικητικές εκλογές και συνολικά η συμμετοχή στη δημοκρατία μέσα από την ηλεκτρονική ψήφο, είναι μία ακόμα διαδικτυακή ηλεκτρονική συναλλαγή, ένα ακόμα σκρολάρισμα και like ή κάτι περισσότερο;
Σ
ε πρόσφατη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου ο Υπουργός Εσωτερικών παρουσίασε την πρόταση διενέργειας των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2028 και με ηλεκτρονική διαδικασία ψηφοφορίας όπου ο κάθε δημότης να μπορεί να ψηφίσει ηλεκτρονικά μέσα από το κινητό ή τον υπολογιστή του, με σύνδεση και κωδικούς (ενδεχομένως κωδικούς taxis) και να επιλέξει τον Δήμαρχο και τον Περιφερειάρχη που επιθυμεί.
Το Σύνταγμα, η μυστικότητα της ψήφου & τα προσωπικά δεδομένα
Στην κατεύθυνση αυτή αξίζει να δούμε πως η δημοκρατική ψηφοφορία με βάση το Σύνταγμα εξασφαλίζεται στην ηλεκτρονική ψηφοφορία και μέσα από την δημοκρατική παράδοση και τη νομοθεσία τονίζεται ότι για να έχει δημοκρατική ισχύ η διαδικασία θα πρέπει να τηρούνται κάποιες βασικές αρχές όπου εξασφαλίζουν την λειτουργία της ίδιας της δημοκρατίας:
- Η ελευθερία της ψηφοφορίας
- Η ανόθευτη επιλογή
- Η μυστικότητα και η καθολικότητα
- Η μέγιστη δυνατότητα συμμετοχής
- Η ψηφοφορία από τον ίδιο τον ψηφοφόρο
είναι τα ζητούμενα κατά την ψηφοφορία και εφόσον μπορούν να εξασφαλιστούν η ηλεκτρονική ψηφοφορία είναι απλά ένα εργαλείο που υποστηρίζει αυτές τις αρχές και άρα αποδεκτό και χρήσιμο.
Με βάση το άρθρο 5 του GDPR Κανονισμού για τα Προσωπικά Δεδομένα καθώς και με όσα κατά καιρούς έχει επισημάνει η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα αναφορικά με την ηλεκτρονική ψηφοφορία στις εκλογές πανεπιστημιακών, υπαλληλικών και συνδικαλιστικών οργάνων, θα πρέπει να τηρούνται οι αρχές που διέπουν την επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων με έμφαση στην ακεραιότητα και την εμπιστευτικότητας κατά την επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων των εκλογέων.
Στην κατεύθυνση αυτή το Συμβούλιο της Επικρατείας ήδη με την 519/2015 Απόφαση του επ αφορμή της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας ανάδειξης πανεπιστημιακών αρχών, έχει περιγράψει τα σημεία εκείνα που πρέπει να τηρούνται ώστε να υπάρχει η τήρηση του Συντάγματος και να εξασφαλίζεται η δημοκρατική διαδικασία στην ψηφοφορία.
Ειδικότερα τα σημεία προσοχής στην ηλεκτρονική ψηφοφορία που όμως είναι εφικτό να τηρηθούν όπως:
- η λήψη κατάλληλων τεχνικών και οργανωτικών μέτρων ασφαλείας
- η παρεμπόδιση μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης
- η προστασία από διαρροές προσωπικών δεδομένων
- η προστασία από καταστροφή, φθορά, απώλεια των δεδομένων
- η διασφάλιση της κρυπτογράφησης και ανωνυμοποίησης
αφορούν μεν σε τεχνικές παραμέτρους της διαδικασίας της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, αλλά όμως η τήρηση τους εξαρτά το κατά πόσον η διαχείριση των προσωπικών δεδομένων του καθενός θα είναι νόμιμη και ανάλογη του σκοπού και επίσης κατά πόσον θα εξασφαλίζουν την τήρηση της μυστικότητητας της ψήφου.
Επίσης ενώ οι τεχνικές αυτές παράμετροι οι οποίες αναμένεται να εξειδικευτούν το επόμενο διάστημα από το Υπουργείο Εσωτερικών με βάση και τη νομολογία, αφορούν την ασφάλεια και την προστασία από την πρόσβαση στα δεδομένα της ψηφοφορίας των πολιτών, σημαντικότερο θέμα παραμένει η διασφάλιση της ανεμπόδιστης και μυστικής ψηφοφορίας που εξασφαλίζει το παραβάν.
Διότι στο παραβάν ο καθένας είναι μόνος του με τη συνείδηση του, ενώ στην ηλεκτρονική ψηφοφορία υπάρχει ο κίνδυνος της χρήσης των κωδικών σύνδεσης από τρίτους προς «υποβοήθηση» καθώς και ο εξαναγκασμός σε φανερή ψηφοφορία εξαιτίας κάποιας ανάγκης ή υποχρέωσης κοινωνικής, επαγγελματικής κλπ.
Όμως οι κίνδυνοι αυτοί δεν θα πρέπει να εμποδίσουν τη διαδικασία εξέλιξης διότι θα πρέπει να παραμένει πάντα εφικτή η ψηφοφορία δια ζώσης μέσα στο παραβάν για όποιον το επιθυμεί, συν το γεγονός ότι αν κάποιος θέλει να ψηφίσει ηλεκτρονικά αλλά φοβάται ότι η ψήφος του θα τύχει επίδρασης και πίεσης από τρίτους το ίδιο θα συμβεί και στο παραβάν καθώς οι πιέσεις αυτές ναι μεν δεν θα είναι άμεσες μπροστά του, αλλά δεν θα πάψουν να ισχύουν.
Αντιπροσωπευτικότητα και Συμμετοχή στα κοινά
Είναι γεγονός ότι τα ποσοστά αποχής στις δημοτικές – περιφερειακές εκλογές τείνουν να μεγαλώνουν, ειδικά όταν διεξάγεται δεύτερος γύρος μεταξύ των δύο επικρατέστερων υποψηφίων δημάρχων ή περιφερειαρχών, και αυτή η αποχή είναι ένα ακόμα σύμπτωμα και απότοκο της ευρύτερης κρίσης των δημοκρατικών θεσμών στην Ελλάδα.
Όμως η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας είναι ένα χρήσιμο εργαλείο και μπορεί κατ’ αρχήν να προσελκύσει όσους για λόγους ανάγκης, υγείας, εργασίας, απόστασης ή άλλους δεν μπορούν να προσέλθουν στο εκλογικό τμήμα την ημέρα των εκλογών.
Επίσης τη στιγμή που κάποιος μπορεί να περάσει ώρες σκρολάροντας από το κινητό του, η δυνατότητα ψηφοφορίας μέσα από αυτό και μάλιστα χωρίς περαιτέρω κόστος για την ανάδειξη των τοπικών αρχών του Δημάρχου, των δημοτικών συμβούλων και αντίστοιχα του
Περιφερειάρχη και των περιφερειακών συμβούλων, μοιάζει ως μία ακόμη ηλεκτρονική διαδικασία.
Η ψηφοφορία στις αυτοδιοικητικές εκλογές και συνολικά η συμμετοχή στη δημοκρατία μέσα από την ηλεκτρονική ψήφο, είναι μία ακόμα διαδικτυακή ηλεκτρονική συναλλαγή, ένα ακόμα σκρολάρισμα και like ή κάτι περισσότερο;
Βέβαια η ώρα της ψηφοφορίας είναι απλά η τελική διαδικασία αποτύπωσης της της επεξεργασίας των προτάσεων που υπάρχουν προς επιλογή, από τον πολίτη ο οποίος με την κρίση και την αντίληψη του καταλήγει να ψηφίζει και αυτό είναι και το βασικό σημείο του κατά πόσον ο πολίτης φτάνει ως εκεί επαρκώς ενημερωμένος και με την κατάλληλη αξιολόγηση.
Σε αυτό το σημείο έρχεται και η συνολική κατάσταση της σχέσης μας με τα social media, δηλαδή όσα βλέπουμε καθημερινά επηρεάζουν και πόσο την επιλογή μας την ώρα της κάλπης, μιας και τα τελευταία χρόνια βλέπουμε να ψηφίζονται διαφόρων ειδών celebrities ηθοποιοί, τραγουδιστές, αθλητές, δημοσιογράφοι και παίκτες reality shows, όχι τόσο για τις απόψεις και τις προτάσεις τους αλλά κυρίως λόγω της αναγνωρισιμότητας τους.
Άραγε ένας υποψήφιος Δήμαρχος που είναι πιο viral από έναν άλλον ανεβάζοντας reels με περισσότερες προβολές θα μπορέσει να έχει και τις περισσότερες ψήφους μέσα από την ηλεκτρονική ψηφοφορία ;
Η άμεση δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας προσώπων μέσα από το κινητό πως θα επιδράσει στη διαμόρφωση προτάσεων και λύσεων που έχει ανάγκη η κάθε περιοχή και τοπική κοινωνία ;
Η επιλογή της διοίκησης των Δήμων και των Περιφερειών όπου έχουν σημαντικές και πολλές αρμοδιότητες και διαχειρίζονται πολλά κονδύλια και αφορούν την ίδια την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής στις πόλεις μας, δεν είναι μία ακόμα συναλλαγή και έγκριση με OTP μέσα από το κινητό, ούτε μία διαδικτυακή ψηφοφορία τύπου eurovizion ή reality show, αλλά μία σημαντική απόφαση συνείδησης και αξιολόγησης, ή τουλάχιστον θα έπρεπε να είναι.
Σε αυτή τη βάση το πολιτικό σύστημα και οι εκπρόσωποι της Αυτοδιοίκησης αλλά και κάθε πολίτης θα πρέπει να εμβαθύνει στην δημοκρατική λειτουργία για την πληροφόρηση, την αξιολόγηση προτάσεων και εν τέλει η ηλεκτρονική ψηφοφορία ως εργαλείο ναι μεν επηρεάζει αυτή την κατάσταση αλλά είναι στο χέρι μας προς ποια κατεύθυνση.
Σταύρος Τασιόπουλος, Δικηγόρος Παρ’ Αρείω LLM/MSc ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου & Πολιτικής Επιστήμης